Քանի դեռ Իլոն Մասկի Starlink արբանյակային ցանցի միջոցով կառավարվող ամերիկյան կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքերը սկսել են ակնհայտ հաջողություններ գրանցել Իրանի դեմ պատերազմում, SpaceX-ի ղեկավարությունը հանգել է այն եզրակացության, որ Պենտագոնը պետք է ավելի շատ վճարի իրենց գլոբալ ցանցին հասանելիության համար:

Ամերիկյան ռմբակոծությունների արշավի մեկնարկից ընդամենը մի քանի շաբաթ անց SpaceX-ի թոփ-մենեջերները հանդիպել են ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչների հետ։ Նրանք հայտարարել են, որ զինվորականները վճարել են ամսական մոտ 5000 դոլար յուրաքանչյուր տերմինալի միացման համար, թեև իրականում օգտագործել են ավելի բարձր սակագնային պլան, որի իրական արժեքը մոտենում է 25 հազար դոլարին: Դրա մասին հայտնում են իրավիճակին ծանոթ երկու աղբյուրներ, ինչպես նաև հաստատում են Պենտագոնի ներքին փաստաթղթերը, որոնց ծանոթացել է Reuters գործակալությունը։

Տարաձայնություններն առաջացել են Starlink-ի՝ LUCAS բարաժող զինամթերքների (կամիկաձե ԱԹՍ-ների) վրա օգտագործման պատճառով։ Այն համեմատաբար էժան ամերիկյան մոդել է՝ համադրելի իրանական «Շահեդների» հետ, որն ունակ է պտտվել թիրախի վրայով նախքան սուզվելն ու պայթելը։ Այդ վեճը դարձել է SpaceX-ի և Պենտագոնի միջև վերջին ամիսներին Starlink-ի գնագոյացման շուրջ աճող լարվածության մի մասը՝ ըստ հինգ իրազեկ աղբյուրների հետ հարցազրույցների:

Բացի դրանից, ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը, որը ձգտում է օգնել Իրանի քաղաքացիներին շրջանցել կապի կառավարական արգելափակումները, տարաձայնություններ է ունեցել SpaceX-ի հետ՝ բնակչությանը դեպի բջջային կապ ուղիղ արբանյակային հասանելիություն (direct-to-cell) տրամադրելու նախագծի արժեքի վերաբերյալ, որը նման է 5G ցանցին։

Ընթացիկ վեճերը, որոնց մասին նախկինում չէր հաղորդվում, ընդգծում են, թե ինչպես է Պենտագոնի աճող կախվածությունը SpaceX-ից Իլոն Մասկին ազդեցության հսկայական լծակներ տալիս ԱՄՆ ազգային անվտանգության կարևորագույն տարրի նկատմամբ: Իրավիճակը բարդանում է նրանով, որ SpaceX-ը ձգտում է մեծացնել եկամուտը հաջորդ ամիս նախատեսված բաժնետոմսերի առաջնային հրապարակային տեղաբաշխմանն (IPO) ընդառաջ, որը կարող է դառնալ պատմության մեջ ամենախոշորներից մեկը:

Ի տարբերություն մանրածախ ցանցերում հասանելի Starlink առևտրային տերմինալների, SpaceX-ը 2023 թվականի համաձայնագրի շրջանակում Պենտագոնին մատակարարում է մասնագիտացված ռազմական տարբերակ՝ Starshield ապրանքանիշի ներքո: Ըստ աղբյուրի՝ Starshield տերմինալները կարող են միանալ ինչպես քաղաքացիական Starlink արբանյակներին, այնպես էլ առանձին, ավելի պաշտպանված ռազմական արբանյակային խմբավորմանը:

SpaceX-ի ղեկավարությունն իր դիրքորոշումը հիմնավորել է նրանով, որ LUCAS անօդաչու թռչող սարքերը շահագործվում են այնպիսի պայմաններում, որոնք ավելի մոտ են ավիացիոն սակագնին (aviation tier), քան ավելի էժան ցամաքային կամ բջջային փաթեթներին: Պենտագոնի պաշտոնյաներն ի պատասխան հայտարարել են, որ 25 հազար դոլարի չափով ամսական բաժանորդավճարը նախատեսված է լիարժեք ինքնաթիռների համար, այլ ոչ թե մեկանգամյա օգտագործման անօդաչուների, որոնք կապն օգտագործում են ընդամենը մի քանի րոպե կամ ժամ:

LUCAS ԱԹՍ-ն ունի մոտ 480 կմ թռիչքի հեռահարություն և հագեցած է չորս էլեկտրաշարժիչով, ինչը թույլ է տալիս զարգացնել մոտ 320 կմ/ժ առավելագույն արագություն։

Արդյունքում Պենտագոնը, որը Իրանի դեմ հարվածների ինտենսիվությունը մեծացնելու խիստ կարիք ուներ, համաձայնել է SpaceX-ի առաջարկած գների բարձրացմանը, ինչը գրեթե կրկնապատկել է յուրաքանչյուր LUCAS անօդաչուի շահագործման ընդհանուր արժեքը (ի սկզբանե նախարարությունը վճարում էր մոտ 30 հազար դոլար՝ մեկ միավոր սարքավորման և դրա սպասարկման համար):

Ի տարբերություն ավանդական պաշտպանական կապալառուների, SpaceX-ը շատ ավելի մեծ անկախություն ունի Պենտագոնից՝ շնորհիվ հսկայական առևտրային շուկայի, ինչպես նաև հրթիռատիեզերական բիզնեսի և արհեստական բանականության ոլորտում մշակումների: Ըստ ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողով (SEC) ներկայացված փաստաթղթերի՝ ամերիկյան կառավարությունն ապահովում է ընկերության ընդհանուր հասույթի միայն մոտ 20%-ը:

«SpaceX-ը միանշանակ բռնել է ԱՄՆ կառավարության կոկորդից»,- կարծում է Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի (CSIS) ավագ գիտաշխատող Քլեյթոն Սվոուփը:

Գերատեսչությունների միջև լարվածությունը կտրուկ սրվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ը ռազմական գործողություն սկսեց Իրանի դեմ: Արդեն մարտի 1-ին Իլոն Մասկը X սոցիալական ցանցում արձագանքեց LUCAS ԱԹՍ-ի լուսանկարով մի հրապարակման, որտեղ պնդում էր արվում, թե դրա վրա Starlink տերմինալ է տեղադրված:

«Starlink-ի առևտրային տերմինալների օգտագործումը սպառազինության համակարգերում ծառայությունների մատուցման պայմանների խախտում է: Դա վերաբերում է բոլոր օգտատերերին, և հայտնաբերման դեպքում կապն անջատվում է»,- գրել է Մասկը՝ հավելելով, որ ԱՄՆ կառավարության կարիքների համար գոյություն ունի առանձին, մեկուսացված Starshield ցանց: Պենտագոնում պայմանագրի խախտման փաստը պաշտոնապես հերքել են:

Չնայած ձեռք բերված փոխզիջումներին, ԱՄՆ բարձրագույն ռազմական ղեկավարությունը, ներառյալ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Սթիվ Ֆայնբերգը, ծայրահեղ մտահոգություն է հայտնում ստեղծված կախվածության կապակցությամբ: Այնուամենայնիվ, ըստ ուսումնասիրված փաստաթղթերի, Պենտագոնն այժմ դիտարկում է Starshield տերմինալների համար ևս ավելի քան 3500 բաժանորդագրություն գնելու հնարավորությունը, ինչը SpaceX-ին տարեկան հարյուր միլիոնավոր դոլարների եկամուտ կբերի:

Source: https://news.am/hy/news/1038539