Շոտլանդական կլանի փլուզումը․ ինչպես է Նիկոլա Սթերջենի ամուսինը թալանել անկախության մարտիկներին՝ բյուրեղապակու համար

Յուրաքանչյուր ոք, ով գոնե մեկ անգամ ստիպված է եղել լսել խիստ տնօրենուհու կոշտ դիտողությունները, հեշտությամբ կհասկանա, թե ինչ էին զգում Շոտլանդիայի ազգային կուսակցության (SNP) իշխող Ազգային գործադիր կոմիտեի (NEC) անդամները, երբ Նիկոլա Սթերջենը սպառնալից հազաց և սառը տոնով հրամայեց նրանց մեկընդմիշտ դադարեցնել «կուսակցության ֆինանսների խնդիրների» մասին ցանկացած խոսակցություն, գրում է Daily Mail-ը։

Դա 2021 թվականի մարտի 20-ն էր։ Այդ պահին շոտլանդական քաղաքականության կուլիսներում արդեն հասունանում էր կեղտոտ սկանդալ՝ կապված 667 000 ֆունտ ստեռլինգի ճակատագրի հետ, որոնք SNP-ն վերջերս հավաքել էր առցանց քրաուդֆանդինգի միջոցով։

Ենթադրվում էր, որ այդ գումարները լինելու էին «նպատակային»․ անկախության սովորական կողմնակիցների ներդրումները պետք է մնային «Yes» արշավի անխախտ ռազմական բյուջեում՝ ապագա հանրաքվեի անցկացման համար։ Սակայն կուսակցության ֆինանսական հաշվետվությունը հանկարծ ցույց տվեց, որ SNP-ի բանկային հաշվին մնացել է ընդամենը... 97 000 ֆունտ ստեռլինգ։ Ոչ ոք չէր կարող հստակ բացատրել, թե ուր են անհետացել պակասող գումարները և ով է դրանք ծախսել։ Կուսակցության վերին օղակները կասկածել են, որ ինչ-որ բան այն չէ։

Հորիզոնում նշմարվում էր PR-աղետ։ Առաջացան մտավախություններ, որ մամուլը և նույնիսկ սովորաբար լոյալ BBC-ի շոտլանդական բաժինը կսկսեն հարցեր տալ։ Բայց Սթերջենը ոչինչ լսել չէր ուզում։

Ուղղելով իր հաստ շրջանակով ակնոցը՝ Շոտլանդիայի առաջին նախարարը առցանց նիստի ժամանակ հայտարարել է, որ, հակառակ բոլոր լուրերի, «կուսակցության ֆինանսական վիճակը երբեք այնքան ամուր չի եղել, որքան հենց հիմա»։ Ավելին, նա կոշտ կերպով հասկացրել է, որ կուսակցության ներսում անհետացած միլիոնների մասին ցանկացած անհարմար հարց կդիտվի որպես դավաճանություն։

Դա դասական, անթաքույց ավտորիտարիզմի դրսևորում էր այն կնոջ կողմից, որը ղեկավարում էր քաղաքական շարժում, որը կողմնակիցներից պահանջում էր մոլեռանդ նվիրվածություն և դավանում էր մեդիայի կառավարման օրուելյան մոտեցում։ Սթերջենի իշխանության ամբողջ ընթացքում (2014 թվականից) ներքին և արտաքին քննադատներն այստեղ նույնքան անտեղի էին, որքան այլախոհները Ստալինի օրոք։ Ռազմավարության կամ կուսակցական կառավարման վերաբերյալ ցանկացած անհարմար հարց ընկալվում էր որպես թշնամական գործողություն։

Երբ խոսքը վերաբերում էր SNP-ի փողերին, Սթերջենի խոսքերը հատուկ կշիռ ունեին։ Չէ՞ որ նրա ամուսինը Փիթեր Մյուրելն էր՝ «կազմակերպչական հանճարը», որը ավելի քան քսան տարի զբաղեցնում էր կուսակցության գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ Նրանց ստորագրությունները կողք կողքի փայլում էին յուրաքանչյուր տարեկան ֆինանսական հաշվետվության վրա։ SNP-ն պարզապես քաղաքական ուժ չէր, այն նրանց ընտանեկան ձեռնարկությունն էր։

Հինգ տարի անց․ ցնցող ճշմարտությունը Էդինբուրգի դատարանում

Այսօր՝ հինգ տարի անց, Նիկոլա Սթերջենի պահվածքը այդ նիստում (որի տեսագրությունը երկու տարի առաջ արտահոսել էր համացանց) մեղմ ասած երկիմաստ է թվում։ Լավագույն դեպքում նրա խոսքերը կարելի է անվանել ապշեցուցիչ միամտություն, վատագույն դեպքում՝ ցինիկ մերկ հաշվարկ։ Հակառակ նրա հայտարարություններին՝ կողմնակիցները լիովին հիմքեր ունեին խուճապի մատնվելու համար․ SNP-ն դարձել էր Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական պատմության ամենահամարձակ խարդախություններից մեկի զոհը։

Այս մասին այսօր կարելի է խոսել լիակատար իրավական որոշակիությամբ՝ Էդինբուրգի Բարձր դատարանում տեղի ունեցած աննախադեպ տեսարաններից հետո։ 61-ամյա Փիթեր Մյուրելը կալանավորվեց այն բանից հետո, երբ ամբողջությամբ ընդունեց իր մեղքը՝ սեփական կուսակցության գանձարանից հափշտակելով աստղաբաշխական գումար՝ £400 310,65։ 12 տարվա ընթացքում նա փաստացի օգտագործել էր շոտլանդացի հայրենասերների փողերը՝ իր ճոխ կյանքը ֆինանսավորելու համար։ Դատախազները հայտնաբերել էին կուսակցության միջոցներով վճարված ավելի քան 1300 կասկածելի գնում։

Շքեղություն ուրիշների հաշվին․ դիզայներական պղպեղամաններից մինչև զուգարանի թուղթ

Այս դավաճանության մասշտաբը ցնցում է։ Համաձայն հրապարակված դատական փաստաթղթերի՝ Մյուրելը փողերը ծախսում էր ինչպես խելագար վիճակախաղի հաղթողը՝ գնելով միաժամանակ և խելահեղ թանկ, և ճնշող չափով գռեհիկ իրեր։

Կուսակցության ոչինչ չկասկածող նվիրատուները ամուսնական զույգի համար վճարել էին՝

անհատական պատվերով պատրաստված կահույքի և դիզայներական լուսավորության համար,

£3 231 արժողությամբ Jura Giga 5 Cromo բարձր տեխնոլոգիական սրճեփի համար,

էլիտար Lalique բրենդի բյուրեղյա աղամանների և պղպեղամանների զույգի համար՝ անհավանական £2 618,

Jo Malone և Estee Lauder կոսմետիկայի ու օծանելիքի անվերջ տուփերի համար,

Wusthof մատնահարդարման հավաքածուների (£294) և նույնիսկ այգու թռչնակերերի համար՝ յուրաքանչյուրը £150 արժողությամբ։

Նրանց տան նախասրահում ցուցադրված էին վեց էլիտար հովանոցներ՝ գրեթե £2 000 ընդհանուր արժեքով։ Խոհանոցում հայտնվել էին Ջեյմի Օլիվերի փայտե գդալներ և Le Creuset-ի սպասքի մի ամբողջ կույտ՝ ստեղծելով ինչ-որ հակաուտոպիական հարսանեկան շոփինգի մթնոլորտ։ Մոտ £42 000 ծախսվել էր Amazon-ում, և տուփերի մեծ մասը առաքվում էր անմիջապես զույգի՝ Գլազգոյի արվարձանում գտնվող առանձնատուն, որը նրանք գնել էին հարսանիքից քիչ առաջ՝ 2010 թվականին։

«Այստեղ փող ունեցող տղամարդը ես եմ»․ արդյոք Սթերջենը նույնպես մասնակից էր՞

Վերջին օրերին Նիկոլա Սթերջենը համառորեն պնդում է, որ գաղափար անգամ չի ունեցել ամուսնու քրեական սխեմայի մասին։ Բայց նույնիսկ եթե հավատանք նրա խոսքին, նա մնում էր այս էպիկական խարդախության գլխավոր ակամա շահառուն։

Վերցնենք թեկուզ այն ոճային տնային գրադարանը, որտեղից Սթերջենը լոքդաունի ընթացքում հարցազրույցներ էր տալիս («Ես իմ տունը կիսում եմ գրքերի հետ»,— այն ժամանակ նա կոկետորեն ասում էր լրագրողներին)։ 2016 թվականին դրա կահավորումը իրականացրել էր Neville Johnson Ltd ընկերությունը։ £1 946 առաջին վճարումը կատարվել էր SNP-ի հաշիվներից։ Ինչպես նաև £943՝ հենց այդ գրադարանի համար պատրաստված կաղնու փայտից սանդուղքի դիմաց։

Կախազարդը, որը Նիկոլան հաճախ կրում էր հեռուստաեթերների ժամանակ, Մյուրելը գնել էր Shetland Jewellery ոսկերչական խանութից 2019 թվականին՝ իհարկե, կուսակցական քարտով։

Անհեթեթության էր հասնում․ Մյուրելը նույնիսկ կուսակցության փողերով գնել էր «Կանայք պահում են երկնքի կեսը․ Նիկոլա Սթերջենի ընտրված ելույթները» գիրքը՝ £22-ով։ Նիկոլան շրջում էր £57 500 արժողությամբ Jaguar i-Pace պրեմիում էլեկտրական քրոսովերով, որը գնվել էր կուսակցական միջոցներով, բայց միևնույն ժամանակ վստահեցնում է, որ իր քթի տակ կարողացել են թաքցնել £124 550 արժողությամբ շքեղ Niesmann + Bischoff Smove ավտոտնակ-տունը, որը Մյուրելը գնել էր և գաղտնի պահում էր Ֆայֆում՝ իր մոր բակում։

«Կաբալի» ծնունդը․ ինչպես Penfold-ը դարձավ միստր Գաջեթ

Որպեսզի հասկանանք, թե ինչպես կարող էր նման խարդախությունը շարունակվել տարիներով, պետք է իմանալ այս տարօրինակ հարաբերությունների պատմությունը։ Նրանք ծանոթացել էին 1990-ականներին, երբ Նիկոլան երիտասարդ ակտիվիստ էր, իսկ Փիթերը՝ աննկատ կուսակցական քարտուղար, որին թիկունքում «Փենֆոլդ» էին կոչում (Danger Mouse մուլտֆիլմի ակնոցավոր համստեր-օգնականի հետ նմանության պատճառով)։ Սթերջենը հիշում էր, որ նա իրեն թվում էր «միստր Գաջեթ»․ «Նա քայլում էր հսկայական գոտիով, որից կախված էին զանազան սարքեր, այդ թվում՝ հնագույն Psion կազմակերպիչ։ Ես հմայված էի»։

Նրանք զույգ դարձան 2003 թվականին։ Երբ նրանց սիրավեպը դադարեց գաղտնիք լինել, կուսակից գործընկերները բացահայտ ահազանգեցին՝ անձնական կյանքի և կուսակցական հիերարխիայի միջև սահմանների վտանգավոր լղոզման պատճառով։ «Սա վերևներում մի ամբողջ կաբալա է»,— այն ժամանակ բողոքում էր պատգամավորներից մեկը։

Այնուամենայնիվ, Մյուրելը մնաց անփոփոխ տնօրեն, մինչ նրա կինը կարիերայի սանդուղքով սրընթաց վեր էր բարձրանում՝ 2014 թվականին գլխավորելով կուսակցությունն ու ինքնավար կառավարությունը։ Նրա նախորդը՝ Ալեքս Սալմոնդը, զգուշացնում էր, որ նման ընտանեվարությունը ստեղծում է շահերի վայրենի բախում, որը անհնար է պատկերացնել ցանկացած կորպորատիվ աշխարհում։ Բայց նրան չլսեցին։ Շոտլանդիան փաստացի վերածվեց դասական բանանային հանրապետության, որտեղ կառավարության ղեկավարը պաշտոնապես իր ամուսնուն նստեցրել էր կուսակցական դրամարկղի վրա։ Վերահսկողությունն ու աուդիտը լիովին կաթվածահար էին եղել։

Այս կոռուպցիոն գնացքի անիվները սկսեցին պոկվել 2017 թվականին, երբ Սթերջենը հայտարարեց «նոր հանրաքվեի» համար դրամահավաքի մասին։ Գումարները հոսում էին գետի պես, բայց 2020 թվականին ազգայնական բլոգերներից մեկը նկատեց, որ հավաքված գումարները ինչ-ինչ պատճառներով արտացոլված չեն պաշտոնական հաշվետվություններում։

2021 թվականի մայիսին՝ NEC-ի նույն փակ նիստից երկու ամիս անց, կուսակցության գանձապահ Դուգլաս Չեփմենը հրաժարական տվեց՝ ուղիղ հայտարարելով, որ իրեն «չեն տրամադրում ֆինանսական տեղեկատվություն պարտականությունները կատարելու համար»։ Ջոն Սուինին՝ այն ժամանակվա կուսակցության փոխղեկավարը և Մյուրելի մտերիմ ընկերը, BBC-ին հայտարարեց, որ «չի հասկանում հրաժարականի պատճառները» և հետաքննության հիմքեր չի տեսնում։

Այսօր այդ նույն Ջոն Սուինին Շոտլանդիայի առաջին նախարարն է և տնօրինում է հարկատուների £68 միլիարդ բյուջեն։

Սակայն ոստիկանությունը այլ կերպ համարեց։ 2021 թվականի ամռանը սկսվեց պաշտոնական հետաքննություն։ Սովորական ակտիվիստները, որոնք համարձակվել էին պատասխան պահանջել, սպառնալիքներ էին ստանում։

Մյուրելը մինչև 2023 թվականի մարտ կառչած մնաց իր աթոռից, մինչև որ նրան բռնեցին կուսակցության թվաքանակի մասին ստելիս։ Գրեթե միաժամանակ հրաժարական տվեց նաև ինքը՝ Սթերջենը։ Իսկ մեկ ամիս անց քննիչները թակեցին նրանց տան դուռը։

Այս շաբաթ հայտնի դարձավ, որ Նիկոլա Սթերջենը յոթ ժամ հարցաքննվել է Ֆոլկերկի ոստիկանության բաժանմունքում՝ փաստաբանի ներկայությամբ, և ամուսնու գողության մասին յուրաքանչյուր էական հարցի ի պատասխան լակոնիկ ասել է՝ «առանց մեկնաբանության»։ Երբ լրագրողները փորձեցին իմանալ Շոտլանդիայի ներկայիս ղեկավար Ջոն Սուինիի կարծիքն այս իրավիճակի մասին, նա կտրեց․ «Ես ոստիկանության հետաքննության վերաբերյալ մեկնաբանություն չունեմ»։

Այլ կերպ ասած, «SNP-ի ժամանակների Շոտլանդիա» կոչվող բանանային հանրապետության կառավարության ղեկավարը հիմա պաշտոնապես մեկնաբանում է իր չցանկանալը մեկնաբանել ուրիշների՝ մեկնաբանություններից հրաժարվելը։ Շրջանը փակվեց։

Source: https://news.am/hy/news/1038804