Անկախ դիտորդական առաքելությունների գնահատմամբ՝ Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններն անցել են ընդհանուր առմամբ հանգիստ և մրցակցային մթնոլորտում՝ ընտրողների բարձր ակտիվության պայմաններում, սակայն ուղեկցվել են մի շարք էական խնդիրներով՝ վերահսկվող քվեարկության փորձերից ու կամարտահայտման գաղտնիության խախտումներից մինչև տեխնիկական խափանումներ, տեղամասերի մատչելիության խնդիրներ և գործընթացի մասնակիցների նկատմամբ ճնշումների առանձին դեպքեր։
Ամփոփիչ ճեպազրույցի ժամանակ այս մասին հայտնել են «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի» գործադիր տնօրեն Սոնա Այվազյանը և «Իրավունքների զարգացման և պաշտպանության հիմնադրամի» տնօրեն Գենյա Պետրոսյանը։
Քվեարկության համար տեղամասերի պատրաստման ժամանակահատվածը հիմնականում համապատասխանել է սահմանված պահանջներին։ Ընտրական հանձնաժողովների նիստերն (առանձին բացառություններով) սկսվել են ժամանակին։
Այդուհանդերձ, դիտորդներն արձանագրել են դեպքեր, երբ նիստերը սկսվել են առանց քվորումի, ինչպես նաև վաղ փուլում անցկացվող վիճակահանության ընթացակարգերի խախտումներ։
Առանձնակի նշվել են սարքավորումների և ընթացակարգերի պատրաստման տեխնիկական խախտումները։ Մեկ դեպքում մասնագետը խախտել է սարքի պատրաստման կարգը։
Արձանագրվել են նաև մատչելիության խնդիրներ. տեղամասերի մոտ 30%-ը դժվարամատչելի է եղել հենաշարժողական խնդիրներ ունեցող անձանց համար, իսկ մոտ 6%-ը՝ տեսողության խնդիրներ ունեցողների համար։
Դեպքերի 5%-ում սենյակների կահավորումը, դիտորդների գնահատմամբ, քվեարկության գաղտնիության խախտման ռիսկեր է առաջացրել։
Բացի այդ, անհամապատասխանություններ են նկատվել տեխնիկական սարքերի տվյալների և փակցված ընտրացուցակների միջև, ինչպես նաև հնացած կամ չթարմացված ցուցակների դեպքեր։
Մի շարք տեղամասերում արձանագրվել են չհրկիզվող պահարաններին և քվեատուփերին ներկայացվող պահանջների խախտումներ, ինչպես նաև նախապատրաստական շրջանում կողմնակի անձանց ներկայության եզակի դեպքեր։
Ամենամեծ թվով դիտողությունները վերաբերել են հենց քվեարկության ընթացքին։
Առանցքային խնդիրների թվում դիտորդներն առանձնացրել են ուղղորդված և վերահսկվող քվեարկության դեպքերը։ 21 տեղամասում արձանագրվել է նման 24 դրվագ։
7 տեղամասում նկատվել են քվեարկության գաղտնիության բացահայտ խախտումներ կամ դրանց փորձեր, այդ թվում՝ խցիկներում քվեաթերթիկները լուսանկարելու փորձեր և ընտրության բացահայտման այլ ձևեր։
Արձանագրվել են նաև դեպքեր, երբ ընտրողները մտել են արդեն զբաղված խցիկներ կամ այնտեղից դուրս են եկել միասին, ինչը նույնպես դիտարկվել է որպես գաղտնի քվեարկության սկզբունքի խախտում։
Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչների ներկայությանն ու վարքագծին։ Մի շարք դեպքերում նրանք, դիտորդների գնահատմամբ, ընտրողներին ուղեկցել են մինչև խցիկներ, ակտիվ շփումներ ունեցել նրանց հետ տեղամասերի մուտքերի մոտ կամ գտնվել են քվեատուփերին չափազանց մոտ, ինչը ընտրության վրա ազդելու ռիսկ է ստեղծել։
Առանձին դեպքերում արձանագրվել են ուղղակի հրահանգների կամ կոնկրետ ընտրված տարբերակով քվեաթերթիկների ցուցադրման դրվագներ։
Տեղամասերի զգալի մասում նկատվել են մարդկանց կուտակումներ. տեղամասերի մոտ 22%-ում հերթեր են եղել ներսում, իսկ 12%-ում՝ դրսում։
Նշվել են նաև այնպիսի անձանց մշտական ներկայության դեպքեր, որոնք կարող էին ոչ ֆորմալ դիտարկում կամ վերահսկողություն իրականացնել գործընթացի նկատմամբ։ Տեղամասերի 5%-ում քվեարկության սենյակներում նկատվել են կողմնակի անձինք։
Առանձնակի հիշատակվել են ընտրողների կազմակերպված տեղափոխման դեպքերը, այդ թվում՝ տարեցների խմբերով և մեքենաներով փոխադրումները, որոնցում մասնակցել են նաև քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչները։
21 տեղամասում արձանագրվել է սարքավորումների տեխնիկական խափանման մեկից հինգ դեպք։
Որոշ տեղերում խախտվել է հանձնաժողովի անդամների միջև գործառույթների բաշխման կարգը, ինչպես նաև խնդիրներ են առաջացել բողոքների գրանցման հետ. առանձին դեպքերում հանձնաժողովների նախագահները կամ քարտուղարները հրաժարվել են արձանագրել դիտորդների հայտարարությունները։
Առանձնակի նշվել են դիտորդների նկատմամբ ճնշումների դրվագները, ներառյալ՝ նրանց աշխատանքը սահմանափակելու կամ խախտումների արձանագրմանը խոչընդոտելու փորձերը։ Դիտորդներն արձանագրել են առանձին միջադեպեր, որոնք գնահատվել են որպես ճնշում գործընթացի մասնակիցների նկատմամբ։
Դրանց թվում են այնպիսի իրավիճակներ, երբ կուսակցությունների ներկայացուցիչները, առաքելության գնահատմամբ, արգելափակել են դիտորդների հասանելիությունը կամ կոնֆլիկտի մեջ մտել նրանց հետ։
Դրվագներից մեկում տարեց ընտրողը տեղամասից հեռացվել է կտրոնը կորցնելու հետ կապված վեճից հետո, ընդ որում՝ հանձնաժողովի միջամտությունը եղել է ոչ բավարար։
Արձանագրվել են նաև դեպքեր, երբ սահմանափակվել է դիտորդների լուսանկարահանման հնարավորությունը, իսկ որոշ դեպքերում հանձնաժողովի փաստաթղթերին հասանելիությունը մեկնաբանվել է որպես անիմաստ կերպով սահմանափակված։
Ձայների հաշվարկի գործընթացն ընդհանուր առմամբ գնահատվել է սահմանված ընթացակարգերին համապատասխան։
Այդուհանդերձ, 17 տեղամասում (մոտ 6–7%) ժամը 20:00-ից հետո սահմանափակվել է հաշվարկին ներկա գտնվելու իրավունք ունեցող անձանց ազատ տեղաշարժը։
Առանձին դեպքերում ընթացակարգային խախտումներ են արձանագրվել ձայների հաշվարկի և փաստաթղթերի ձևակերպման ժամանակ, ինչպես նաև տեխնիկական տվյալների տրամադրման մերժման եզակի դեպքեր։
Մնացած մասով, դիտորդների խոսքով, ընթացակարգերի մեծամասնությունն իրականացվել է կանոններին համապատասխան, իսկ վերջնական փաստաթղթերը տրամադրվել են գործընթացի մասնակիցներին։
Չնայած արձանագրված խախտումներին՝ դիտորդական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներն ընդգծել են, որ հիմքեր չունեն պնդելու, թե քաղաքացիների իրական կամարտահայտումը չի արտացոլվել։
Նրանց գնահատմամբ՝ քվեարկության գործընթացն ընդհանուր առմամբ պահպանել է ազատ ընտրության հատկանիշները, սակայն ընտրությունների որակը տուժել է մի շարք գործոնների պատճառով՝ վարչական ճնշումներ, վերահսկողության առանձին դրսևորումներ, քվեարկության գաղտնիության խախտումներ և քաղաքական մշակույթի հետ կապված խնդիրներ։
Առանձնակի շեշտվել է, որ արձանագրված խնդիրներից շատերն ունեն համակարգային բնույթ՝ սկսած օրենսդրական ու ինստիտուցիոնալ հարցերից մինչև քաղաքական ուժերի վարքագիծն ու տեղամասերում փոխգործակցության ցածր մշակույթը։
Միևնույն ժամանակ, դիտորդները մատնանշել են քաղաքացիական ակտիվության բարձր մակարդակը, ինչը, նրանց կարծիքով, պայմանավորված է եղել սեփական ձայնի կարևորության հանդեպ հասարակության մի հատվածի ունեցած հավատով։
Source: https://news.am/hy/news/1042050