Հունիսի 7-ին Հայաստանում կայացած խորհրդարանական ընտրությունները եղել են մրցակցային և ընդհանուր առմամբ արտացոլել են ընտրողների կամքը, սակայն, մյուս կողմից, գործընթացն ուղեկցվել է մասշտաբային խնդիրներով, այդ թվում՝ ընտրակաշառքի բաժանմամբ, վարչական ճնշման տարրերով և բազմաթիվ ընթացակարգային խախտումներով։ Ամփոփիչ մամուլի ասուլիսի ժամանակ նման կարծիք են հայտնել «Անկախ դիտորդ» դիտորդական դաշինքի ներկայացուցիչները։
Միևնույն ժամանակ, «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ ծրագրերի համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը և Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցն առանձնահատուկ ընդգծել են, որ ձայների հաշվարկի կեղծման կամ բառիս բուն իմաստով «ձայների գողության» փաստեր չեն արձանագրել, իսկ հայտնաբերված խախտումները հիմնականում վերաբերել են ընթացակարգերին և գործընթացի կազմակերպմանը։
Ինչպես հայտնել է Դանիել Իոաննիսյանը, երկարաժամկետ դիտարկումը մեկնարկել է մայիսի 9-ին և ընդգրկել ողջ նախընտրական շրջանը։ Սկզբնապես առաքելությանը մասնակցել է 13 դիտորդ, այնուհետև նրանց թիվը հասել է 43-ի։ Քվեարկության օրը տեղամասերում աշխատել է շուրջ 700 դիտորդ, որոնք գործել են հանրապետության ողջ տարածքում՝ մոտ 300 շարժական և 35 արագ արձագանքման խմբերի միջոցով։
Առաքելության ներկայացուցիչների խոսքով՝ դիտորդներն այցելել են 2005 ընտրական տեղամասերից մոտ 1906-ը, այսինքն՝ շուրջ 95%-ը։ Ձայների հաշվարկի գործընթացը վերահսկվել է 311 տեղամասերում, ինչպես նաև բոլոր տարածքային ընտրական հանձնաժողովներում։
Առաքելության ընդհանուր գնահատականն այն է, որ ընտրություններն անցել են բարձր քաղաքական բևեռացվածության և մրցակցային պայքարի պայմաններում։ Այս անգամ ընտրողների մասնակցությունն ավելի բարձր է եղել, քան նախորդ ընտրական փուլերին։
Դիտորդների խոսքով, քարոզարշավի հիմնական թեման դարձել են աշխարհաքաղաքական հարցերը և երկրի արտաքին քաղաքական կուրսի ընտրությունը։
Առաքելության տվյալներով՝ տարբեր խախտումներ են արձանագրվել 844 ընտրական տեղամասերում։
121 քվեարկության գործընթացի վերահսկման կամ միջամտության հետ կապված գործողություն
84 տեղամասերում ներկայության և լիազորությունների կանոնների խախտման դեպք
Ինչպես հայտնել են մասնագետները, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով է ներկայացվել նաև ութ դիմում-բողոք, որոնց մեջ եղել են նաև առանձին տեղամասերում արձանագրված աղմկահարույց իրավիճակների վերաբերյալ բողոքները։ Այդպիսի դեպքերից մեկը տեղի է ունեցել Արարատի մարզի թիվ 12/13 տեղամասում, որտեղ առնվազն մինչև երեկոյան ժամը վեցը, իսկ հնարավոր է նաև ողջ օրվա ընթացքում, բացակայել են կուսակցություններից մեկի՝ «Ազգային-ժողովրդավարական բևեռի» քվեաթերթիկները։ Արդյունքում բոլոր ընտրողներին տրամադրվել է ոչ թե 18, այլ 17 քվեաթերթիկ, ինչը որակվել է որպես էական խախտում։ Դիտորդների գնահատմամբ՝ սա քվեարկության կարգի տեսանկյունից սույն ընտրությունների ամենալուրջ խախտումներից մեկն է։
Արձանագրվել են նաև երեք ընտրական տեղամասեր, որտեղ քվեարկության ավարտը զգալիորեն ձգձգվել է. «զգալի» ասելով դիտորդները նկատի ունեն ժամը 20:00-ից հետո ավելի քան հինգ րոպե ուշացումը։ Խոսքը թիվ 35, 65, 20, 56 և 10/51 տեղամասերի մասին է, որտեղ, նրանց տվյալներով, տեղի է ունեցել զինծառայողների կուտակում։ Զինվորները տեղամասեր են ժամանել 20:00-ից քիչ առաջ, և տեղում որոշում է կայացվել քվեարկելու հնարավորություն ընձեռել նրանց։
Միևնույն ժամանակ նշվել է, որ Ընտրական օրենսգիրքը նախատեսում է, որ քվեարկության փակման պահին քվեարկության սենյակի ներսում գտնվող քաղաքացիները պահպանում են քվեարկելու իրավունքը։ Սակայն խոսքը վերաբերում է հենց քվեարկության սենյակին, այլ ոչ թե ընտրական տեղամասի տարածքին, ինչը, դիտորդների խոսքով, սկզբունքային նշանակություն ունեցող տարբերություն է։
Առանձնահատուկ հիշատակվել է Սյունիքի մարզի թիվ 35/65 տեղամասը, որտեղ նույնիսկ կասկածներ են առաջացել՝ արդյո՞ք բոլոր զինծառայողներն են գտնվել քվեարկության սենյակի ներսում։ Դիտորդների գնահատմամբ՝ նրանց թիվն այնքան մեծ է եղել, որ գործընթացը շարունակվել է մինչև երեկոյան ժամը 10-11-ը և փաստացի ավարտվել է հարկադիր կարգով, ինչից հետո ընտրական մարմինները որոշում են կայացրել դադարեցնել քվեարկությունը։
Առաքելության տվյալներով՝ այս տեղամասերի վերաբերյալ ներկայացվել են կրկնակի քվեարկություն անցկացնելու կամ արդյունքներն անվավեր ճանաչելու պահանջով դիմումներ։ Նշվել են նաև լրացուցիչ հետաքննություն պահանջող դեպքեր, օրինակ՝ թիվ 26/20/21 տեղամասը, որտեղ 66 անձ քվեարկել է ուղեկցող անձանց մասնակցությամբ։ Սա էական ցուցանիշ է, հատկապես հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ տեղամասում բացակայել են այնպիսի հաստատությունները (օրինակ՝ ծերանոց), որոնք կարող էին տրամաբանորեն բացատրել նման իրավիճակը։
Դիմումների շրջանակում հիշատակվել է նաև ԵԱՀԿ/ԱՊՀ առաքելության դիտորդներից մեկին հավատարմագրումից զրկելու պահանջը, ով, դիտորդների պնդմամբ, քվեարկության օրը խախտել է քաղաքական չեզոքության սկզբունքը և փաստացի քարոզչություն է իրականացրել կուսակցություններից մեկի օգտին։
Առանձին նշվել է, որ ձայների հաշվարկի ժամանակ որոշակի խնդիրներ են արձանագրվել դիտարկվող տեղամասերի մոտ 8%-ում։ Միևնույն ժամանակ ընդգծվել է, որ այդ տեղամասերից և ոչ մեկում քվեարկության արդյունքների կեղծման կամ կեղծման փորձերի փաստեր չեն հայտնաբերվել։
Մասնագետների գնահատմամբ՝ ընտրությունների վրա ազդած ամենալուրջ գործոնը եղել է ընտրակաշառքը։ Նա ընդգծել է, որ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն արդեն իսկ հարուցել է հարյուրավոր գործեր և իրականացրել զգալի թվով օպերատիվ միջոցառումներ, այդ թվում՝ հետաքննությունների շրջանակում ձայնագրությունների և տեսանյութերի հրապարակում։
Դիտորդների խոսքով՝ ընտրակաշառքը մնում է «լատենտային և դժվար ապացուցելի հանցագործություն», իսկ երևույթի իրական մասշտաբները կարող են ավելի մեծ լինել, քան արդեն իսկ բացահայտված դեպքերը։
Միևնույն ժամանակ, առաքելության ներկայացուցիչները նշել են, որ իրավապահ մարմինների ակտիվությունն այս անգամ զգալիորեն բարձր է եղել, քան նախորդ ընտրությունների ժամանակ, ինչը մեծացրել է գործընթացի թափանցիկությունը։
Դիտորդները հայտարարել են նաև տեղեկատվական ազդեցության ու ապատեղեկատվության տարրերի, ինչպես նաև ընտրողների վրա արտաքին ներազդեցության հնարավոր փորձերի առկայության մասին։
Առանձնահատուկ հիշատակվել են Ռուսաստանի Դաշնությունում գտնվող Հայաստանի քաղաքացիների վրա ազդեցություն գործադրելու փորձերը, ինչպես նաև ճնշման տնտեսական և տեղեկատվական գործիքների կիրառումը։
Դիտորդներն ընդգծել են, որ գոյություն ունեցող իրավական մեխանիզմները բավարար չեն վարչական ռեսուրսի չարաշահումը կանխելու համար։
Նրանց կարծիքով՝ պետական և համայնքային սոցիալական ծրագրերը մի շարք դեպքերում անհավասար մեկնարկային պայմաններ են ստեղծել քաղաքական ուժերի համար, նույնիսկ եթե դրանք ձևականորեն չէին կարող որակվել որպես ընտրակաշառք կամ բարեգործություն։
Դանիել Իոաննիսյանը և Արթուր Սաքունցն առանձնահատուկ ընդգծել են, որ դիտորդները քվեարկության արդյունքների կեղծման դեպքեր չեն արձանագրել։
Նրանց խոսքով՝ կուսակցությունների միջև «ձայների փոխանցման» կամ հաշվարկի արդյունքների աղավաղման որևէ հաստատված դեպք չի հայտնաբերվել։
Հայտնաբերված խնդիրները վերաբերել են մարդկային գործոնին, հանձնաժողովի անդամների հոգնածությանը և ընթացակարգային անճշտություններին, այլ ոչ թե արդյունքներին համակարգային միջամտությանը։
Ի վերջո, «Անկախ դիտորդը» նշել է, որ ընտրություններն ընդհանուր առմամբ կարելի է համարել կայացած, և դրանք արտացոլում են քաղաքացիների իրական կամքը։
Այնուամենայնիվ, առաքելությունն ընդգծել է մի շարք համակարգային խնդիրներ՝ ընտրակաշառքի մասսայական բաժանումը, վարչական ռեսուրսի կիրառումը և ընտրական համակարգի անբավարար ինստիտուցիոնալ կայունությունը։
Դիտորդները նաև նշել են օրենսդրական հետագա բարեփոխումների և վերահսկողության մեխանիզմների ուժեղացման անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների կողմից արձանագրված բոլոր միջադեպերի առավել մանրակրկիտ հետաքննության կարևորությունը։
Source: https://news.am/hy/news/1042018