ՀՀ նախկին արտգործնախարար, Դիվանագետների համահայկական խորհրդի հիմնադիր անդամ Արա Այվազյանը հոդված է հրապարկել «Հայաստանը երեք ռազմավարական ճգնաժամերի միջև» վերնագրով։
«Պետությունների պատմության մեջ գոյություն ունեն ժամանակաշրջաններ, երբ
մարտահրավերները չեն առաջանում մեկուսացված կերպով, այլ ձևավորում են
միասնական ճգնաժամային միջավայր։ Նման պահերին բավարար չէ
արձագանքել առանձին սպառնալիքների, այլ անհրաժեշտ է վերաիմաստավորել
երկրի տեղը փոփոխվող աշխարհում, սահմանել ազգային շահերը և մշակել
Հայաստանն այսօր գտնվում է հենց նման իրավիճակում։
փոփոխությունը և միջազգային կարգի խորքային վերափոխումը այլևս առանձին
գործընթացներ չեն։ Դրանք փոխադարձաբար ուժեղացնում են միմյանց և որոշում
են պետության կայունությունն ու սուբյեկտայնությունը պահպանելու
Այսօր Հայաստանի առջև կանգնած են երեք փոխկապակցված ռազմավարական
անվտանգության ճգնաժամը և համաշխարհային կարգի ճգնաժամը։
Հայաստանում ներքին ճգնաժամը դեռևս չի վերածվել բացահայտ
մակարդակը լուրջ ռիսկեր է ստեղծում պետության կայունության համար։
Ժողովրդավարական հասարակությունն ենթադրում է տարբեր տեսակետների
մրցակցություն։ Խնդիրը ծագում է այն ժամանակ, երբ վերանում է նվազագույն
համաձայնությունը այն հարցերի շուրջ, որոնք դուրս են ընթացիկ քաղաքական
Ներկա փուլի առանձնահատկությունը միայն քաղաքական հակադրությունը չէ։
Վերջին տարիների ընթացքում տարածաշրջանային իրականության հիմնարար
փոփոխությունից հետո մեր հասարակությունում բացակայում է երկրի
Եթե քաղաքական մրցակցությունը վերածվում է հակառակորդին ոչնչացնելու
պայքարի, պետությունն աստիճանաբար կորցնում է ռազմավարական
նշանակության որոշումներ ընդունելու կարողությունը։ Սոցիալ-տնտեսական
վստահության նվազման և հասարակական դժգոհության աճի պայմաններում
ներքին ճգնաժամը կարող է խորանալ՝ ստեղծելով սպառնալիք հասարակական
Այդ պատճառով ներքին համախմբումը պետք է դիտարկվի որպես ազգային
անվտանգության առանցքային բաղադրիչ։ Հայաստանին անհրաժեշտ է
վերականգնել նվազագույն ազգային համաձայնությունը հիմնարար հարցերի
ինստիտուտների ամրապնդման և երկարաժամկետ զարգացման պայմանների
ստեղծման ուղղությամբ։ Առանց ներքին կայունության հնարավոր չէ ձևավորել
Հարավային Կովկասն ապրում է ոչ թե հերթական քաղաքական
փոփոխությունների փուլ, այլ տարածաշրջանային նոր կարգի ձևավորման
անցումային շրջան։ Փոխվում է ոչ միայն ռազմական և քաղաքական ուժերի
կազմակերպման սկզբունքները։ Եթե դեռևս վերջերս ուշադրության կենտրոնում
էին առանձին հակամարտությունների կարգավորման հարցերը, ապա այսօր
ձևավորվում է տարածաշրջանային հարաբերությունների նոր համակարգ, որը
առաջիկա տասնամյակների ընթացքում որոշելու է Հարավային Կովկասի
Ադրբեջանը ձգտում է ամրագրել վերջին տարիների արդյունքները, ձեռք բերված
ազդեցության և նոր տարածաշրջանային իրականության։ Այսպիսով, խոսքն
արդեն ոչ այնքան մեկ հակամարտության ավարտի, որքան տարածաշրջանային
Թուրքիայի համար այս զարգացումները բացում են բացառիկ
հնարավորություններ իրականացնելու Հարավային Կովկասում իր ազդեցության
Միևնույն ժամանակ տեղի ունեցող փոփոխությունները շոշափում են նաև
Ռուսաստանի համար Հարավային Կովկասը շարունակում է մնալ
անվտանգության ռազմավարական տարածքի մաս, որտեղ տարածաշրջանային
հավասարակշռության փոփոխությունն անմիջականորեն ազդում է նրա դիրքերի
Իրանի համար սկզբունքային նշանակություն ունի իր հյուսիսային սահմանների
երկայնքով ռազմավարական կայունության պահպանումը և այնպիսի
տարածաշրջանային դասավորության ձևավորման կանխումը, որը կարող է
Այսպիսով, խոսքն այլևս միայն հայ-ադրբեջանական երկկողմ հակադրության
մասին չէ, այլ նոր տարածաշրջանային համակարգի ձևավորման, որտեղ
միահյուսվում են բոլոր հիմնական մասնակիցների շահերը։ Հենց այդ պատճառով
ապագա կարգի կայունությունը չի կարող ապահովվել բացառապես մեկ կողմի
Միջազգային հարաբերությունների պատմությունը ցույց է տալիս, որ
երկարաժամկետ կայունությունը ձեռք է բերվում այն ժամանակ, երբ
ապահովվում է ոչ միայն ուժերի, այլև շահերի հավասարակշռությունը։ Հենց այս
գործոնների համադրությունն է ստեղծում կայուն տարածաշրջանային
կարող են կանխել նոր ճգնաժամերը, այլ ոչ թե պարզապես հետաձգել դրանց
առաջացումը։ Հարավային Կովկասի ապագայի գլխավոր հարցն այն չէ միայն, թե
որ պետությունը կունենա ավելի մեծ ազդեցություն, այլ այն, թե ինչ
սկզբունքների վրա է կառուցվելու նոր տարածաշրջանային կարգը։ Արդյո՞ք այն
հիմնված կլինի բացառապես գերիշխանության համար մրցակցության վրա, թե՞
փոխադարձ անվտանգություն և տարածաշրջանի բոլոր պետությունների
Հայաստանի խնդիրը միայն սեփական ինքնիշխանության և ազգային շահերի
պաշտպանությունը չէ։ Ոչ պակաս կարևոր է դառնալ ապագա
մասնակից։ Նոր տարածաշրջանային կարգի ձևավորման պայմաններում այն
պետությունը, որը չի մասնակցում այդ կանոնների մշակմանը,
անխուսափելիորեն ստիպված է լինելու ապրել ուրիշների կողմից սահմանված կանոններով։ Հենց այդ պատճառով Հայաստանի մասնակցությունը ապագա
անվտանգության ճարտարապետության ստեղծմանը այլևս ոչ թե
դիվանագիտական ընտրություն է, այլ ռազմավարական անհրաժեշտություն։
Այդուհանդերձ այս գործընթացների տրամաբանությունը հնարավոր չէ
հասկանալ՝ Հարավային Կովկասը դիտարկելով միայն որպես ինքնուրույն
տարածաշրջան։ Այստեղ ձևավորվող կարգը հանդիսանում է միջազգային
համակարգի ավելի լայնածավալ վերափոխման մի մասը, որի կենտրոնն ավելի ու
Համաշխարհային ճգնաժամ. Հարավային Կովկասը եվրասիական մրցակցության կենտրոնում
Հենց այս ավելի լայն՝ եվրասիական համատեքստում պետք է դիտարկել
Հարավային Կովկասում ընթացող գործընթացները։ Նոր համաշխարհային կարգի
ձևավորումը տարածաշրջանը աստիճանաբար վերածում է խոշորագույն ուժային
կենտրոնների մրցակցության առանցքային հանգույցներից մեկի։ Այս նոր
իրադրությունում Հարավային Կովկասը դադարում է լինել համաշխարհային
քաղաքականության ծայրամաս, այն դառնում է ձևավորվող
Այսպիսով, Հարավային Կովկասում ընթացող գործընթացները դառնում են ավելի
լայն համաշխարհային մրցակցության բաղկացուցիչ մասը, որտեղ խաչաձևվում
են Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի, Մեծ Բրիտանիայի,
Չինաստանի, Հնդկաստանի, Պարսից Ծոցի երկրների և Իսրայելի շահերը։
Սակայն տարածաշրջանի վերածվելը խոշոր տերությունների մրցակցության
հարթակի չի նշանակում, որ այստեղի պետություններն անխուսափելիորեն
վերածվելու են պասիվ դիտորդների և օբյեկտների։ Փոքր պետությունների որպես
կարողությունը պայմանավորված է ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև
Երեք ռազմավարական ճգնաժամերին տրվող պատասխանը չի կարող սահմանափակվել առանձին և մեկուսացված միջոցառումներով։ Ներքին
Այդպիսի ռազմավարության հիմքում պետք է լինի ազգային համախմբումը։
Խոսքը ոչ թե տարաձայնությունների վերացման, այլ պետության գոյությունը
պայմանավորող հիմնարար հարցերի շուրջ նվազագույն ազգային
համաձայնության վերականգնման մասին է։ Ազգային հաշտեցումը պետք է
դառնա ոչ թե տարբեր քաղաքական ուժերի միջև ձեռք բերված փոխզիջում, այլ
Հենց այս հիմքի վրա է հնարավոր հստակ ձևակերպել ազգային շահը։
Ժամանակակից պայմաններում այն չի սահմանափակվում միայն պետական
ինքնիշխանության ձևական պահպանմամբ։ Ազգային շահը ներառում է
պաշտպանելու ազգային ինքնությունը, զարգացնելու մարդկային կապիտալը,
Այս մոտեցման գործնական արտահայտությունը պետք է լինի
կարողությունը ինքնուրույն սահմանելու իր ազգային շահերը և փոփոխվող
ինքնամեկուսացում։ Ընդհակառակը, այն ենթադրում է գործընկերային
Այս տրամաբանության հաջորդ օղակը պետք է լինի ռազմավարական
պլանավորման համակարգի ստեղծումը։ Պետությանը անհրաժեշտ են
մշտապես գործող վերլուծության, կանխատեսման և երկարաժամկետ
21-րդ դարում պետությունները մրցակցում են ոչ միայն ռազմական հզորությամբ
կամ տնտեսական ռեսուրսների ծավալով։ Ավելի ու ավելի մեծ նշանակություն է
ձեռք բերում պետական կառավարման որակը՝ պետական ինստիտուտների
վստահությունը։ Հենց այս գործոնն է մեծապես որոշում պետության
կայունությունը միջազգային տուրբուլենտության դարաշրջանում։ Միայն նման
ներքին հիմքի վրա հենվելով Հայաստանը կկարողանա վարել արտաքին քաղաքականություն, որը հիմնված կլինի ոչ միայն սպառնալիքներին
արձագանքելու, այլև նոր հնարավորություններ ձևավորելու վրա։
Միջազգային հարաբերությունների պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ
համաշխարհային կարգի փոփոխության ժամանակաշրջանները եղել են
ամենամեծ փորձությունների շրջանը միջին և փոքր պետությունների համար։
Սակայն հենց այդպիսի ժամանակներում պետական ինստիտուտների որակը,
կարողությունն են որոշել, թե արդյոք նրանք կպահպանեն իրենց
սուբյեկտայնությունը, թե կվերածվեն ուրիշների որոշումների օբյեկտների։
Պետությունների պատմությունը վկայում է, որ բարդ ժամանակաշրջանները ոչ
միայն փորձության, այլև ապագայի ձևավորման պահեր են։ Հայաստանն այսօր
Մեր երկրի առջև կանգնած է ոչ միայն կոնկրետ սպառնալիքների հաղթահարման
խնդիրը։ Ոչ պակաս խորքային հարց է, թե արդյոք հայկական պետականությունը
կկարողանա հարմարվել նոր միջազգային միջավայրին և պահպանել իր
Պատմությունը հազվադեպ է պետություններին հնարավորություն տալիս
ընտրելու այն դարաշրջանը, որում նրանք պետք է գոյատևեն։ Սակայն այն միշտ
նրանց թողնում է մեկ ընտրություն՝ դառնալ ուրիշների որոշումների օբյեկտ, թե
պահպանել սեփական ապագան ինքնուրույն կերտելու կարողությունը։ Հենց այս
ընտրության առաջ է այսօր կանգնած Հայաստանը։
Այս ընտրության պատասխանը պայմանավորված կլինի ոչ այնքան արտաքին
հանգամանքներով, որքան պետության ներքին կարողությամբ գործելու
Աշխարհագրությունը սահմանափակումներ է ստեղծում, սակայն չի կանխորոշում
պետության ճակատագիրը։ Միջազգային միջավայրը ձևավորում է
մարտահրավերներ, սակայն հենց հայկական պետականության որակը՝
ազգային շահերը պաշտպանելու և ռազմավարական ինքնավարությունը
պահպանելու կարողությունը, կդառնա այն վճռորոշ գործոնը, որը կորոշի
Հայաստանի տեղն ու դերը ձևավորվող համաշխարհային կարգում»։
Source: https://news.am/hy/news/1051470