2018 թվականի քաղաքական գործընթացների արդյունքում, որոնք ներկայացվում էին որպես «թավշյա հեղափոխություն» և ժողովրդավարական բեկում, Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց ի վեր Հայաստանի արտաքին քաղաքական և ինստիտուցիոնալ ուղեգիծը ենթարկվել է հիմնարար վերափոխման, գրում է The California Courier-ի համար Al Mayadeen-ի Լիբանանի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների և պատմության պրոֆեսոր Ջեմալ Վաքիմը։

Ըստ փորձագետի, այս վերափոխումը, ինչպես ցույց են տալիս հետագա տարիների իրադարձությունները, չի սահմանափակվել քաղաքական էլիտայի փոփոխությամբ, այլ անդրադարձել է երկրի պետական անվտանգության և արտաքին քաղաքական կողմնորոշման ամբողջ ճարտարապետությանը։

Պրոֆեսորի կարծիքով, Փաշինյանը աստիճանաբար հրաժարվել է ժողովրդավարության և խոսքի ազատության հռետորաբանությունից, որը սկզբնապես լեգիտիմացնում էր նրա իշխանության գալը, և անցել է պետական առանցքային կառույցների՝ առաջին հերթին դատական համակարգի և ուժային ապարատի ինստիտուցիոնալ ենթարկման քաղաքականությանը։

Այս համատեքստում, նրա կարծիքով, արձանագրվում է իշխանության կենտրոնացման և պետության ներքին կառավարման մեխանիզմների նկատմամբ քաղաքական վերահսկողության միտում։

Այս ուղեգծում առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի արտաքին քաղաքական կուրսի վերակողմնորոշումը։ Արևմտյան ռազմավարական նախագծերի տրամաբանության մեջ Հարավային Կովկասը դիտարկվում է որպես խոշոր ուժային կենտրոնների միջև ազդեցության վերաբաշխման տարածք։ Այս համատեքստում Թուրքիան ստանում է տարածաշրջանային գործիքի դեր, որի միջոցով իրագործվում են ավելի լայն աշխարհաքաղաքական նպատակներ, ներառյալ ներթափանցումը Կենտրոնական Ասիա և Ռուսաստանի ու Չինաստանի ազդեցության թուլացումը եվրասիական տարածքում, գրում է հոդվածի հեղինակը։

Այս գործընթացում Հայաստանը, ըստ տվյալ վերլուծական մեկնաբանության, ինտեգրվել է տարածաշրջանային հավասարակշռության նոր համակարգին 2018 թվականի քաղաքական փոփոխությունների միջոցով։

Նրա կարծիքով, Փաշինյանը ներկայացվել է որպես մի գործիչ, որը ներգրավված է հայկական արտաքին քաղաքականության վերափոխման մեխանիզմում՝ միտված Ռուսաստանին հետ ռազմավարական դաշինքից հեռանալուն և արևմտյան ուժային կենտրոնների ու Թուրքիայի հետ փոխգործակցության նոր գծերի աստիճանական կառուցմանը։

Այս վերակողմնորոշումը համընկել է թուրք-ադրբեջանական համակարգման ուժեղացման հետ, որի նպատակը դարձել է Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև տարածքային և հաղորդակցական կապակցվածության ապահովումը հարավկովկասյան տարածքով։

Այս համատեքստում, ինչպես ընդգծում է պրոֆեսորը, հայկական տարածքը ձեռք է բերում աշխարհաքաղաքական միջանցքի նշանակություն, որի շուրջ ձևավորվում են ճնշման և բանակցային մեխանիզմների նոր գծեր։

2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի ռազմական հակամարտությունը դարձել է այս ուժային հավասարակշռության իրագործման առանցքային պահը։ Ադրբեջանը, Թուրքիայի աջակցությամբ և ժամանակակից ռազմական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ, կարողացավ հասնել էական տարածքային փոփոխությունների։ Ինստիտուցիոնալ և ռազմական վերակառուցման վիճակում գտնվող հայկական կողմը հայտնվեց խոցելի դրության մեջ, ինչը հանգեցրեց Ռուսաստանի միջնորդությամբ համաձայնագրերի ստորագրմանը։

Հետագայում Փաշինյանը հետևողականորեն շեշտադրումները տեղափոխում էր դեպի արտաքին դերակատարներին, ներառյալ Ռուսաստանին, Հայաստանին անբավարար աջակցություն ցուցաբերելու մեջ մեղադրելը, չնայած նրան, որ ավելի վաղ նրա քաղաքական գիծը բնութագրվում էր Մոսկվայից հեռացմամբ և ավանդական դաշնակցային կապերի թուլացմամբ, նշվում է հոդվածում։

Զուգահեռաբար արձանագրվում է Երևանի արևմտյան դիվանագիտական և ռազմական շփումների ակտիվացում, ներառյալ ԱՄՆ-ի հետ համատեղ զորավարժություններին մասնակցությունը և Եվրոպական միության հետ փոխգործակցության խորացումը։ Այս կոնֆիգուրացիայում Հայաստանը աստիճանաբար կորցնում է արտաքին ուժային կենտրոնների միջև հավասարակշռությունը՝ անցնելով հիմնականում Արևմուտքին կողմնորոշված արտաքին քաղաքական կախվածության մոդելի։

Այս ֆոնին ուժեղանում է թուրք-ադրբեջանական ճնշումը, որն արտահայտվում է ենթակառուցվածքային և հաղորդակցական նախագծերի առաջմղմամբ՝ ուղղված Թուրքիայի և Ադրբեջանի տարածքների միջև ուղղակի կապակցվածության ապահովմանը։ Հայաստանի քաղաքական համակարգում ընդդիմությունը այս գործընթացները մեկնաբանում է որպես ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության հնարավոր սպառնալիք։

Ըստ պրոֆեսոր Վաքիմի, առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Լեռնային Ղարաբաղի հարցը, որտեղ 2023 թվականին Ադրբեջանի ռազմական գործողությունը հանգեցրեց հայկական վարչական ներկայության վերջնական ապամոնտաժմանը և հայ բնակչության զանգվածային արտահոսքին։ Այս իրադարձությունն ընկալվում է որպես ռազմավարական բեկում, որն ամրագրում է նոր տարածաշրջանային հավասարակշռությունը։

Ներքաղաքական առումով այս գործընթացներն ուղեկցվում են լարվածության աճով և իշխանության ու ընդդիմության միջև հակամարտության սրմամբ։ Այս համատեքստում արձանագրվում են քաղաքական վերահսկողության խստացում, ընդդիմադիր ուժերի գործունեության սահմանափակումներ և պետական կառավարման կոռուպցիայի ու ինստիտուցիոնալ անթափանցիկության վերաբերյալ մեղադրանքների աճ։

Ըստ այս վերլուծական գծի՝ այս գործոնների ամբողջությունը վկայում է հայկական պետականության համակարգային ճգնաժամի մասին՝ այն միջազգային կարգի վերափոխման պայմաններում, որը միաբևեռ կառուցվածքից անցում է կատարում բազմաբևեռի։ Այս գործընթացում արտաքին քաղաքական կողմնորոշման ընտրությունը դառնում է պետության գոյատևման առանցքային գործոն։

«Գոյութենական ճգնաժամ արտացոլող փոփոխություննե՞ր։ Այս տեղաշարժը Հայաստանում արտացոլում է խորքային ճգնաժամ, կապված նոր միջազգային կարգում Հայաստանի դիրքի հետ, որն ապրում է միաբևեռ համակարգից բազմաբևեռի անցում՝ ականատես լինելով Ռուսաստանի և Չինաստանի ուժեղացմանը ամերիկյան հեգեմոնիայի պայմաններում։ Այս բեկումնային պահի ամենաթեժ շրջանում Փաշինյանի ընտրությունը անակնկալ էր, քանի որ, օգտվելու փոխարեն Ռուսաստանի աճող դերից, որը մեկուկես դար շարունակ եղել է հայերի գլխավոր ապաստարանը, նա որոշեց միանալ այն տերությանը, որի ազդեցությունը աշխարհում թուլանում է, այն է՝ Միացյալ Նահանգներին և Արևմուտքին, նույնիսկ եթե դա նշանակում է զոհաբերել Հայաստանի կառուցվածքային և կենսական շահերը»,- գրում է հոդվածի հեղինակը։

Եզրափակելով՝ ընդգծվում է, որ Հայաստանի ներկայիս ղեկավարության ռազմավարական որոշումները հանգեցրել են անվտանգության ավանդական համակարգի էրոզիայի, տարածաշրջանային ուժային հավասարակշռության փոփոխությանը՝ հօգուտ Ադրբեջանի և Թուրքիայի, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև Հարավային Կովկասում ազդեցության համար մրցակցության ուժեղացմանը։

Source: https://news.am/hy/news/1039828